lunedì 24 ottobre 2016

Liber VI, 3 - 8


1. Biblioteca a greco nomen accepit, eo quod ibi recondeantur libri, nam biblio librorum, teca repositio interpretatur. 2. Bibliotecam ueteris testamenti Esdras scriba post incensam legem a Caldeis, dum Iudei regressi fuissent in Hierusalem, diuino afflatus Spiritu reparauit, cunctaque legis ac prophetarum uolumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque uetus testamentum in uiginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege quot habebantur et litterae. 3. Apud Grecos autem bibliotecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tirannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, euexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Greciam rettulit. 4. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi uolumina diuersarum gentium, et per interpretes in grecam linguam uertendi. 5. Dehinc magnus Alexander uel successores eorum instruendis omnium librorum bibliotecis animum intenderunt, maxime Ptolomeus cognomento Filadelfus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliotecarum Pisistratum emularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et diuinas litteras in bibliotecam suam contulit; nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inuenta sunt.


1. Hic etiam et ab Eleazaro pontifice petens Scripturas ueteris testamenti in grecam uocem ex hebrea lingua per septuaginta interpretes transferre curauit, quas in alexandrina biblioteca habuit. 2. Siquidem singuli in singulis cellulis separati ita omnia per Spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inuentum esset quod in ceteris uel in uerborum ordine discreparet. 3. Fuerunt et alii interpretes, qui ex hebrea lingua in grecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simmacus et Theodotion, sicut etiam et uulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur. 4. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparauit. 5. Presbyter quoque Hieronimus trium linguarum peritus ex hebreo in latinum eloquium easdem Scripturas conuertit eloquenterque transfudit; cuius interpretatio merito ceteris antefertur, nam est et uerborum tenacior et perspicuitate sententiae clarior atque, utpote a christiano, interpretatio uerior.


1. Romae primus librorum copiam aduexit Emilius Paulus, Perse Macedonum rege deuicto, deinde Lucullus e pontica preda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maxime bibliotecae construendae. 2. Primum autem Romae bibliotecas publicauit Pollio, grecas simul atque latinas, additis auctorum imaginibus in atrio, quod de manubiis magnificentissimum instruxerat.


Apud nos quoque Pamphilus martir, cuius uitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliotecae studio primus adequare contendit. Hic enim in biblioteca sua prope triginta uoluminum milia habuit. 2. Hieronimus quoque atque Gennadius eclesiasticos scriptores toto orbe querentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno uoluminis indiculo conpreenderunt.


1. Marcus Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud grecos quoque Calciterus miris adtollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu uix possit. 2. De nostris quoque apud Grecos Origenes in scripturarum labore tam Grecos quam Latinos operum suorum numero superauit; denique Hieronimus sex milia librorum eius legisse fatetur. 3. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio uel scientia sui uicit, nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat.


1. Opusculorum genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae grece scolia nuncupantur; in quibus ea quae uidentur obscura uel difficilia summatim ac breuiter prestringuntur. 2. Secundum genus omeliae sunt, quas Latini uerbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros uel uolumina nuncupamus. Omeliae autem ad uulgum locuntur, tomi uero, id est libri, maioris sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum uel plurimorum, quem Latini sermonem dicunt, nam quos Greci dialogos uocant, nos sermones uocamus. 3. Sermo autem dictus quia inter utrumque seritur, unde in Virgilio:

            Multa inter se serebant.

Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa sentiendi contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et uerbum: sermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; uerbum autem ad omnes, unde et dicitur:

            Verbum fecit ad populum.

5. Commentaria dicta, quasi cum mente; sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta euangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere; in defensione enim aut negatione sola positum est et est nomen grecum. 7. Panegiricum est licentiosum et lasciuiosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius conpositione homines multis mendaciis adulantur; quod malum a Grecis exortum est, quorum leuitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitauit. 8. Fastorum libri sunt in quibus reges uel consules scribuntur; a fascibus dicti, id est potestatibus, unde et Ouidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Proemium est initium dicendi; sunt enim proemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur; cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem uocabulum apud nos interpretatum prefatio nuncupatur, quasi prelocutio. 10. Precepta sunt quae aut quid faciendum aut quid non faciendum sit docent. Quid faciendum, ut ‘dilige Deum tuum’ et ‘honora patrem tuum et matrem tuam’; quid non faciendum, ut ‘non mechaberis’, ‘non furtum facies’. 11. Similiter et gentilium precepta uel iubent uel uetant. Iubent faciendum, ut

            Nudus ara, sere nudus;

uetant, ut

            Neue inter uites corillum sere, neue flagella summa pete.

12. Primus autem precepta apud Hebreos Moyses scripsit; apud Latinos Marcius uates primus precepta conposuit; ex quibus est illud:

            Postremus dicas, primus taceas.

13. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se prescrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit uocabulum grecum, iam tamen pro latino usurpatur; et notum est quod in parabolis quae dicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. 14. Problemata autem, quae latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione soluendum sit. 15. Questio autem est quesitio, cum queritur an sit, an quid sit, an quale sit. 16. Argumentum uero dictum quasi argutum, uel quod sit argute inuentum ad conprobandas res. 17. Epistolam proprie Greci uocant, quod interpretatur latine missa; stila enim siue stili missa uel missi. 18. Ante cartae et membranarum usum in dedolatis ex ligno codicillis epistolarum adloquia scribebantur, unde et portitores earum tabellarios uocauerunt.


Hieronymus, ep. 53

8. Videlicet manifestissima est genesis, in qua de creatura mundi, de exordio generis humani, de diuisione terrae, de confusione linguarum et de gente <pergente> usque ad aegyptum scribitur hebraeorum. patet exodus cum decem plagis, cum decalogo, cum mysticis diuinis que praeceptis. in promptu est leuiticus liber, in quo singula sacrificia, immo singulae paene syllabae et uestes aaron et totus ordo leuiticus spirant caelestia sacramenta. numeri uero nonne totius arithmeticae et prophetiae balaam et quadraginta duarum per heremum mansionum mysteria continent? deuteronomium quoque, secunda lex et euangelicae legis praefiguratio, nonne sic ea habet, quae priora sunt, ut tamen noua sint omnia de ueteribus? hucusque moyses, hucusque πεντάτευχος, quibus quinque uerbis uelle se loqui in ecclesia gloriatur apostolus. iob, exemplar patientiae, quae non mysteria suo sermone conplectitur? prosa incipit, uersu labitur, pedestri sermone finitur; omnis que dialecticae proponit λήμματα, propositione, adsumptione, confirmatione, conclusione determinat. singula in eo uerba plena sunt sensibus et, ut de ceteris sileam, resurrectionem corporum sic prophetat, ut nullus de ea uel manifestius uel cautius scripserit: scio, inquit. quod redemptor meus uiuat et in nouissimo de terra resurrecturus sim. et rursum circumdabor pelle mea et in carne mea uidebo deum, quem uisurus sum ego ipse et oculi mei conspecturi sunt et non alius. reposita est haec spes mea in sinu meo. ueniam ad iesum naue, typum domini non solum in gestis, uerum et in nomine: transit iordanem, hostium regna subuertit, diuidit terram uictori populo et per singulas urbes, uiculos, montes, flumina, torrentes atque confinia ecclesiae caelestis que hierusalem spiritalia regna discribit. in iudicum libro quot principes populi, tot figurae sunt. ruth moabitis de moabitide esaiae explet uaticinium dicentis: emitte agnum, domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae sion. samuhel in heli mortuo et in occisione saulis ueterem legem abolitam, porro in sadoc atque dauid noui sacerdotii noui que imperii sacramenta testatur. malachim, id est tertius et quartus regum liber, a salomone usque ad iechoniam et ab hieroboam, filio nabat, usque ad osee, qui ductus est in assyrios, regnum iuda et regnum describit israhel. si historiam respicias, uerba simplicia sunt; si in litteris sensum latentem, ecclesiae paucitas et hereticorum contra ecclesiam bella narrantur. duodecim prophetae in unius uoluminis angustias coartati multo aliud, quam sonant in littera, praefigurant. osee crebro nominat effraim, samariam, ioseph, iezrahel et uxorem fornicariam et fornicationis filios et adulteram cubiculo clausam mariti multo tempore sedere uiduam et sub ueste lugubri uiri ad se reditum praestolari. iohel, filius bathuel, describit terram duodecim tribuum eruca, brucho, locusta, rubigine uastante consumptam et post euersionem prioris populi effusum iri spiritum sanctum super seruos dei et ancillas. id est super centum uiginti credentium nomina, et effusum iri in cenaculo sion, qui centum uiginti ab uno usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes quindecim graduum numerum efficiunt, qui in psalterio mystice continentur. amos, pastor et rusticus ruborum mora destringens, paucis uerbis explicari non potest. quis enim digne exprimat tria et quattuor scelera damasci, gazae, tyri, idumeae, filiorum ammon et moab et in septimo octauo que gradu iudae et israhel? hic loquitur ad uaccas pingues, quae sunt in monte samariae, et ruituram domum maiorem minorem que testatur. ipse cernit fictorem locustae et stantem dominum super murum litum uel adamantinum et uncinum pomorum adtrahentem supplicia peccatoribus et famem in terram: non famem panis neque sitim aquae, sed audiendi uerbum domini. abdias, qui interpretatur seruus domini personat contra edom et sanguineum terrenum que, fratris quoque iacob semper aemulum, hasta percutit spiritali ionas, columba pulcherrima, naufragio suo passionem domini praefigurans mundum ad paenitentiam reuocat et sub nomine nineue salutem gentibus nuntiat. micheas de morasthi, coheres christi, uastationem adnuntiat filiae latronis et obsessionem ponit contra eam, quia maxillam percusserit iudicis israhel. naum, consolator orbis, increpat ciuitatem sanguinum et post euersionem illius loquitur: ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. ambacum, luctator fortis et rigidus, stat super custodiam suam et figit gradum super munitionem, ut christum in cruce contempletur et dicat: operuit caelos uirtus eius et laudis eius plena est terra et splendor eius ut lux erit; cornua in manibus eius, ibi abscondita est fortitudo eius. sophonias, speculator et arcanorum domini cognitor, audit clamorem a porta piscium et eiulatum a secunda et contritionem a collibus. indicit quoque ululatum habitatoribus pilae, quia conticuit omnis populus chanaan, disperierunt uniuersi, qui inuoluti erant argento. aggeus, festinus et laetus, qui seminauit in lacrimis, ut in gaudio meteret, destructum templum aedificat deum que patrem inducit loquentem: adhuc unum modicum que, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam et mouebo omnes gentes; et ueniet desideratus cunctis gentibus. zacharias, memor domini sui, multiplex in prophetia, iesum uestibus sordidis indutum et lapidem oculorum septem candelabrum que aureum cum totidem lucernis, quot oculis, duas quoque oliuas a sinistris lampadis cernit et a dextris, ut post equos rufos, uarios, albos et nigros et dissipatas quadrigas ex effraim et equum de hierusalem pauperem regem uaticinetur et praedicet sedentem super pullum filium asinae subiugalis. malachias aperte et in fine omnium prophetarum de abiectione israhel et uocatione gentium: non est mihi, ait, uoluntas in uobis, dicit dominus exercituum, et munus non accipiam de manu uestra. ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda. esaiam, hieremiam, ezechiel, danihel quis possit uel intellegere uel exponere? quorum primus non prophetiam mihi uidetur texere, sed euangelium; secundus uirgam nuceam et ollam succensam a facie aquilonis et pardum spoliatum suis coloribus et quadruplex diuersis metris nectit alphabetum; tertius principia et finem tantis habet obscuritatibus inuoluta, ut apud hebraeos ipsae partes cum exordio geneseos ante annos triginta non legantur; quartus uero, qui et extremus inter quattuor prophetas, temporum conscius et totius mundi φιλοΐστωρ, lapidem praecisum de monte sine manibus et regna omnia subuertentem claro sermone pronuntiat. dauid, simonides noster, pindarus et alcaeus, flaccus quoque, catullus et serenus, christum lyra personat et in decacordo psalterio ab inferis excitat resurgentem. salomon, pacificus et amabilis domini, mores corrigit, naturam docet, ecclesiam iungit et christum sanctarum que nuptiarum dulce canit ἐπιθαλάμιον. esther in ecclesiae typo populum liberat de periculo et interfecto aman, qui interpretatur iniquitas, partes conuiuii et diem celebrem mittit in posteros. paralipomenon liber, id est instrumenti ueteris ἐπιτομή, tantus ac talis est, ut, absque illo si quis scientiam scripturarum sibi uoluerit adrogare, se ipsum inrideat per singula quippe nomina iuncturas que uerborum et praetermissae in regum libris tanguntur historiae et innumerae explicantur euangelii quaestiones. esdras et neemias, adiutor uidelicet et consolator a domino, in unum uolumen artantur: instaurant templum, muros extruunt ciuitatis; omnis que illa turba populi redeuntis in patriam et discriptio sacerdotum, leuitarum, israhelis, proselitorum ac per singulas familias murorum et turrium opera diuisa aliud in cortice praeferunt, aliud retinent in medulla.


9. cernis me scripturarum amore raptum excessisse modum epistulae et tamen non inplesse, quod uolui. audiuimus tantum, quid nosse, quid cupere debeamus, ut et nos quoque possimus dicere: concupiuit anima mea desiderare iustificationes tuas in omni tempore. ceterum socraticum illud inpletur in nobis: 'hoc tantum scio, quod nescio'. tangam et nouum breuiter testamentum: mattheus, marcus, lucas, iohannes, quadriga domini et uerum cherubin, quod interpretatur 'scientiae multitudo', per totum corpus oculati sunt. scintillae micant, discurrunt fulgora, pedes habent rectos et in sublime tendentes, terga pennata et ubicumque uolitantia. tenent se mutuo sibi que perplexi sunt et quasi rota in rota uoluuntur et pergunt; quocumque eos flatus sancti spiritus duxerit. paulus apostolus ad septem scribit ecclesias - octaua enim ad hebraeos a plerisque extra numerum ponitur -, timotheum instruit ac titum, philemonem pro fugitiuo famulo deprecatur. super quo tacere melius puto quam pauca dicere. actus apostolorum nudam quidem sonare uidentur historiam et nascentis ecclesiae infantiam texere, sed, si nouerimus scriptorem eorum lucam esse medicum, cuius laus est in euangelio, animaduertimus pariter omnia uerba illius languentis animae esse medicamina. iacobus, petrus, iohannes, iudas septem epistulas ediderunt tam mysticas quam succinctas et breues pariter et longas: breues in uerbis, longas in sententiis, ut rarus non in earum lectione caecutiat. apocalypsis iohannis tot habet sacramenta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae.

lunedì 17 ottobre 2016

Liber VI, 1 - 2


1. Vetus testamentum ideo dicitur, quia ueniente nouo cessauit. De quo Apostolus meminit dicens:

            Vetera transierunt, et ecce facta sunt noua.[1]

2. Testamentum autem nouum ideo nuncupatur, quia innouat; non enim illud discunt nisi homines renouati ex uetustate per gratiam et pertinentes iam ad testamentum nouum, quod est regnum caelorum. 3. Hebraei autem uetus testamentum, Esdra auctore, iuxta numerum litterarum suarum in uiginti duos libros accipiunt, diuidentes eos in tres ordines, legis scilicet, prophetarum et hagiograforum. 4. Primus ordo legis in quinque libris accipitur, quorum primus est Bresith, quod est Genesis; secundus Hellesmoth, quod est Exodus; tertius Vagecra, quod est Leuiticum; quartus Vagedaber, quod est Numerus; quintus Elladabarim, quod est Deuteronomium. 5. Hii sunt quinque libri Moysi, quos Hebrei Thorath, Latini legem appellant. Proprie autem lex appellatur, quae per Moysen data est. 6. Secundus ordo est prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus Iosue Benun, qui latine Iesu Naue dicitur; secundus Soptim, quod est Iudicum; tertius Samuhel, qui est Regum primus; quartus Malachim, qui est Regum secundus; quintus Esaias; sextus Hieremias; septimus Ezechihel; octauus Tarestra, qui dicitur Duodecim Prophetarum, qui libri, quia sibi pro breuitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. 7. Tertius ordo hagiograforum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri nouem, quorum primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, quod est Prouerbia Salomonis; quartus Coheleth, quod est Eclesiastes; quintus Sirasirim, quod est Cantica canticorum; sextus Danihel; septimus Dabreiamin, quod est uerba dierum, hoc est Paralipomenon; octauus Esdras; nonus Ester. Qui simul omnes quinque, octo et nouem fiunt uiginti et duo, sicut superius conpreensi sunt. 8. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod latine Lamentatio Hieremiae, hagiografis adiciunt, et uiginti quattuor uolumina testamenti ueteris faciunt, iuxta uiginti quattuor seniores qui ante conspectum Dei adsistunt. 9. Quartus est apud nos ordo ueteris testamenti eorum librorum qui in canone hebraico non sunt, quorum primus Sapientiae liber est; secundus Eclesiasticus; tertius Tobi; quartus Iudith; quintus et sextus Maccabeorum; quos licet Iudei inter apocrifa separant, eclesia tamen Christi inter diuinos libros et honorat et praedicat. 10. In nouo autem testamento duos sunt ordines: primus euangelicus, in quo sunt Mattheus, Marcus, Lucas et Iohannes; secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quattuordecim epistolis, Petrus in duabus, Iohannes in tribus, Iacobus et Iudas in singulis, Actus apostolorum et Apocalipsin Iohannis. 11. Summa autem utriusque testamenti trifarie distinguitur, id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie diuiduntur, id est, quid a Deo, quid ab angelis uel ab hominibus gestum dictumque sit, quid a prophetis pronuntiatum de Christo et corpore eius, quid de diabolo et membris ipsius, quid de ueteri et nouo populo, quid de presenti saeculo et futuro regno atque iudicio.



1. Veteris testamenti secundum Hebreorum traditionem hii peribentur auctores. Primus Moyses diuinae historiae cosmografiam in quinque uoluminibus edidit, quod Pentateuchum nominatur. 2. Pentateucus autem a quinque uoluminibus dicitur; penta enim grece quinque, teucus uolumen uocatur. 3. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. 4. Exodus uero exitum ab Egipto, uel egressum populi Israhel digerit et ex ea causa nomen accepit. 5. Leuiticus appellatur eo quod leuitarum ministeria et diuersitatem uictimarum exequitur totusque in eo ordo leuiticus adnotatur. 6. Numerorum liber uocatur eo quod in eo egressae de Egipto tribus dinumerantur, et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo discriptio continetur. 7. Deuteronomium greco sermone appellatur, quod latine interpretatur secunda lex, id est, repetitio et euangelicae legis prefiguratio; qui sic ea habet quae priora sunt, ut tamen noua sint omnia quae in eo replicantur. 8. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Naue, cuius historiam continet; scriptorem uero eius eundem Iosue Hebrei adseuerant, in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subuertuntur, terra populo diuiditur et per singulas urbes, uiculos, montes atque confinia eclesiae caelestique Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. 9. Iudicum nominatur a principibus populi, qui prefuerunt in Israhel post Moysen et Iosue, antequam Dauid et ceteri reges existerent; hunc librum edidisse creditur Samuhel. Liber Samuhel eiusdem Samuhelis natiuitatem et sacerdotium et gesta discribit, idcirco et ab eo nomen accepit. 10. Et quamuis hic liber Saul et Dauid historiam contineat, utrique tamen ad Samuhel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse Dauid in regem futurum; cuius libri primam partem conscripsit idem Samuhel, sequentia uero eius usque ad calcem scripsit Dauid. 11. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iudae et israheliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malach enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum uolumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. 12. Paralipomenon grece dicitur quod nos pretermissorum uel reliquorum dicere possumus, quia ea, quae in lege uel regum libris uel omissa uel non plene relata sunt, in isto summatim ac breuiter explicantur. 13. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli uero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas uictorias expediuit. 14. Principia autem et fines libri Iob apud Hebreos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait:

            pereat dies in qua natus sum,[2]

usque ad eum locum:

            idicirco ego me repreendo et ago poenitentiam,[3]

omnia heroico metro discurrunt. 15. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur; uocatus autem Psalmorum quod, uno propheta canente ad psalterium, corus consonando responderet. Titulus autem in psalmis hebraicus ita est isphir thaillim, quod interpretatur uolumen ymnorum. 16. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et Dauid et Salomon, Asaph, Ethan et Iditun et filii Core, Eman, Ezraelite et reliquorum, quos Esdras uno uolumine conpreendit. 17. Omnes autem psalmi apud Hebreos metrico carmine constant esse conpositi, nam in more romani Flacci et greci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc alcaico personant, nunc saffico nitent trimetro, uel tetrametro pede incedentes. 18. Salomon, filius Dauid, rex Israhel iuxta numerum uocabulorum suorum tria uolumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Greci Parabolas, Latini Prouerbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparatiua similitudine figuras uerborum et imagines ueritatis ostenderit. 19. Ipsam autem ueritatem ad intellegendum legentibus reseruauit. Secundum librum Coeleth uocauit, qui grece Eclesiasten dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Prouerbiis, sed ad uniuersos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et breuia et ob hoc minime adpetenda. 20. Tertium librum Sirasirim praenotauit, qui in latinam linguam uertitur Canticum canticorum, ubi per epitalamium carmen coniunctionem Christi et eclesiae mistice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis preferatur, quae in scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibus maiora sunt sancta sanctorum. 21. Horum autem trium librorum carmina exametris et pentametris uersibus apud suos conposita peribentur, ut Iosippus Hieronimusque scribunt. 22. Esaias, euangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cuius omne textum eloquentiae prosa incedit; canticum uero exametro et pentametro uersu discurrit. 23. Hieremias similiter edidit librum suum cum trenis eius, quos nos lamenta uocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adibeantur. In quibus quadruplicem diuerso metro conposuit alfabetum, quorum duo prima quasi saffico metro scripta sunt, quia tres uersiculos, qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, eroicum comma concludit. 24. Tertium alfabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris idem terni uersus incipiunt; quartum alfabetum simile primo et secundo habetur. 25. Ezechihel et Danihel a uiris quibusdam sapientibus scripti esse peribentur, quorum Ezechihel principia et fines multis habet obscuritatibus inuoluta. Danihel uero claro sermone regna orbis pronuntiat et tempus aduentus Christi manifestissima predicatione adnotat. Hii sunt quattuor prophetae qui maiores uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt. 26. Libri duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus prenotatur, qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum breues sunt. 27. Vnde et conexi sibimet inuicem in uno uolumine continentur, quorum nomina: Osee, Iohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abbacuc, Soffonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. 28. Esdra liber auctoris sui titulo prenotatur, in cuius textu eiusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur; nec quemquam moueat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebreos, sed inter apocrifos deputantur. 29. Hester librum Esdras creditur conscripsisse, in quo eadem regina sub figura eclesiae Dei populum a seruitute et morte eripuisse scribitur atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. 30. Liber Sapientiae apud Hebreos nusquam est, unde et ipse titulus grecam magis eloquentiam redolet; hunc Iudei Filonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi aduentus qui est sapientia Patris, et passio eius euidenter exprimitur. 31. Librum autem Eclesiasticum certissime Iesus filius Sirac, hierosolimita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit; de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo prenotatur. 32. Dictus autem Eclesiasticus eo quod de totius eclesiae disciplina religiosae conuersationis magna cura et ratione sit editus; hic et apud hebreos reperitur, sed inter apocrifos habetur. 33. Iudith uero et Tobi, siue Maccabeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem uocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribuntur. 34. Quattuor libros euangeliorum quattuor euangelistae singulariter conscripserunt. 35. Primus Mattheus conscripsit euangelium litteris hebraicis et sermonibus in Iudea initians euangelizare ab humana Christi natiuitate dicens:

            Liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham,[4]

significans descendisse corporaliter ex semine patriarcarum Christum, sicut promissum erat in prophetis per Spiritum sanctum. 36. Secundus Marcus plenus sancto Spiritu scripsit euangelium Christi eloquio greco in Italia, secutus Petrum ut discipulus. Is initium ab spiritu prophetali fecit dicens:

            Vox clamantis in deserto, parate uiam Domino,[5]

ut ostenderet Christum post adsumptionem carnis euangelium praedicasse in mundo. Ipse enim Christus et propheta dictus est, sicut scriptum est:

            et prophetam in gentibus posui te.[6]

37. Tertius Lucas, inter omnes euangelistas greci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Grecia, euangelium scripsit Theofilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens:

            Fuit in diebus Herodis Regis Iudeae sacerdos Zacharias,[7]

ut manifestaret Christum post natiuitatem carnis et predicationem euangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. 38. Ipse et sacerdos de quo dictum est in Psalmis:

            Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melcisedech.[8]

Vbi enim Christus aduenit, sacerdotium Iudeorum obmutuit, lex et prophetia cessauit. 39. Quartus Iohannes scripsit euangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Saluatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo uenisse et post mortem ad caelum iterum remeasse. 40. Hii sunt quattuor euangelistae, quos per Ezechielum Spiritus sanctus significauit in quattuor animalibus; propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes fides christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. 41. Animalia autem dicta sunt quoniam propter animam hominis predicatur euangelium Christi; nam et oculis plena erant intus et foris, quoniam praeuident euangelia quae dicta sunt a prophetis et quae promiserit in priori. 42. Crura autem eorum recta, quia nihil prauum in euangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; reuelata sunt enim quae tegebantur in aduentum Christi. 43. Euangelium autem interpretatur bona adnuntiatio; grece enim eu bonum, angelium adnuntiatio dicitur, unde et angelus nuntius interpretatur. 44. Paulus apostolus suas scripsit epistolas quattuordecim, ex quibus nouem septem eclesiis scripsit, reliquas discipulis suis Timoteo, Tito et Filemoni. 45. Ad Hebreos autem epistola plerisque latinis eius esse incerta est propter dissonantiam sermonis; eandemque alii Barnaban conscripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. 46. Petrus scripsit duas nominis sui epistolas, quae catholicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo uel ciuitati, sed uniuersis gentibus generaliter scriptae sunt. 47. Iacobus et Iohannes et Iudas suas scripserunt epistolas. 48. Actus apostolorum primordia fidei christianae in gentibus et nascentis eclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse euangelistam, in quo opere nascentis eclesiae infantia texitur et apostolorum historia retinetur, unde et Actus apostolorum dicitur. 49. Apocalipsin librum Iohannes euangelista scripsit eo tempore, quo ob euangelii predicationem in insula Pathmos traditur relegatus. Apocalipsin autem ex greco in latinum reuelatio interpretatur. Reuelatio enim dicitur manifestatio eorum quae abscondita erant, iuxta quod et ipse Iohannes dicit:

            Apocalipsin Iesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere seruis suis.[9]

50. Hii sunt scriptores sacrorum librorum, qui per Spiritum sanctum loquentes ad eruditionem nostram et praecepta uiuendi et credendi regulam conscripserunt. 51. Praeter haec alia uolumina apocrifa nuncupantur. Apocrifa autem dicta, id est secreta, quia in dubium ueniunt. Est enim earum occulta origo nec patet patribus, a quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notissima successione peruenit. 52. In his apocrifis, etsi inuenitur aliqua ueritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus iudicantur non esse eorum credenda, quibus adscribuntur. 53. Nam multa et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab hereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocriforum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt.





[1] 2 Cor 5, 17.
[2] Iob 3, 3.
[3] Iob 42, 6.
[4] Mt 1, 1.
[5] Mc 1, 3
[6] Ier 1, 5.
[7] Lc 1, 5.
[8] Ps 110, 4.
[9] Ap 1, 1.