lunedì 24 ottobre 2016

Liber VI, 3 - 8


1. Biblioteca a greco nomen accepit, eo quod ibi recondeantur libri, nam biblio librorum, teca repositio interpretatur. 2. Bibliotecam ueteris testamenti Esdras scriba post incensam legem a Caldeis, dum Iudei regressi fuissent in Hierusalem, diuino afflatus Spiritu reparauit, cunctaque legis ac prophetarum uolumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque uetus testamentum in uiginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege quot habebantur et litterae. 3. Apud Grecos autem bibliotecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tirannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, euexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Greciam rettulit. 4. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi uolumina diuersarum gentium, et per interpretes in grecam linguam uertendi. 5. Dehinc magnus Alexander uel successores eorum instruendis omnium librorum bibliotecis animum intenderunt, maxime Ptolomeus cognomento Filadelfus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliotecarum Pisistratum emularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et diuinas litteras in bibliotecam suam contulit; nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inuenta sunt.


1. Hic etiam et ab Eleazaro pontifice petens Scripturas ueteris testamenti in grecam uocem ex hebrea lingua per septuaginta interpretes transferre curauit, quas in alexandrina biblioteca habuit. 2. Siquidem singuli in singulis cellulis separati ita omnia per Spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inuentum esset quod in ceteris uel in uerborum ordine discreparet. 3. Fuerunt et alii interpretes, qui ex hebrea lingua in grecum sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simmacus et Theodotion, sicut etiam et uulgaris illa interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur. 4. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore repperit, et cum ceteris editionibus conparauit. 5. Presbyter quoque Hieronimus trium linguarum peritus ex hebreo in latinum eloquium easdem Scripturas conuertit eloquenterque transfudit; cuius interpretatio merito ceteris antefertur, nam est et uerborum tenacior et perspicuitate sententiae clarior atque, utpote a christiano, interpretatio uerior.


1. Romae primus librorum copiam aduexit Emilius Paulus, Perse Macedonum rege deuicto, deinde Lucullus e pontica preda. Post hos Caesar dedit Marco Varroni negotium quam maxime bibliotecae construendae. 2. Primum autem Romae bibliotecas publicauit Pollio, grecas simul atque latinas, additis auctorum imaginibus in atrio, quod de manubiis magnificentissimum instruxerat.


Apud nos quoque Pamphilus martir, cuius uitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliotecae studio primus adequare contendit. Hic enim in biblioteca sua prope triginta uoluminum milia habuit. 2. Hieronimus quoque atque Gennadius eclesiasticos scriptores toto orbe querentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno uoluminis indiculo conpreenderunt.


1. Marcus Terentius Varro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud grecos quoque Calciterus miris adtollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu uix possit. 2. De nostris quoque apud Grecos Origenes in scripturarum labore tam Grecos quam Latinos operum suorum numero superauit; denique Hieronimus sex milia librorum eius legisse fatetur. 3. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio uel scientia sui uicit, nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat.


1. Opusculorum genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae grece scolia nuncupantur; in quibus ea quae uidentur obscura uel difficilia summatim ac breuiter prestringuntur. 2. Secundum genus omeliae sunt, quas Latini uerbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros uel uolumina nuncupamus. Omeliae autem ad uulgum locuntur, tomi uero, id est libri, maioris sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum uel plurimorum, quem Latini sermonem dicunt, nam quos Greci dialogos uocant, nos sermones uocamus. 3. Sermo autem dictus quia inter utrumque seritur, unde in Virgilio:

            Multa inter se serebant.

Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa sentiendi contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et uerbum: sermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; uerbum autem ad omnes, unde et dicitur:

            Verbum fecit ad populum.

5. Commentaria dicta, quasi cum mente; sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta euangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere; in defensione enim aut negatione sola positum est et est nomen grecum. 7. Panegiricum est licentiosum et lasciuiosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius conpositione homines multis mendaciis adulantur; quod malum a Grecis exortum est, quorum leuitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitauit. 8. Fastorum libri sunt in quibus reges uel consules scribuntur; a fascibus dicti, id est potestatibus, unde et Ouidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Proemium est initium dicendi; sunt enim proemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur; cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem uocabulum apud nos interpretatum prefatio nuncupatur, quasi prelocutio. 10. Precepta sunt quae aut quid faciendum aut quid non faciendum sit docent. Quid faciendum, ut ‘dilige Deum tuum’ et ‘honora patrem tuum et matrem tuam’; quid non faciendum, ut ‘non mechaberis’, ‘non furtum facies’. 11. Similiter et gentilium precepta uel iubent uel uetant. Iubent faciendum, ut

            Nudus ara, sere nudus;

uetant, ut

            Neue inter uites corillum sere, neue flagella summa pete.

12. Primus autem precepta apud Hebreos Moyses scripsit; apud Latinos Marcius uates primus precepta conposuit; ex quibus est illud:

            Postremus dicas, primus taceas.

13. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se prescrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit uocabulum grecum, iam tamen pro latino usurpatur; et notum est quod in parabolis quae dicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. 14. Problemata autem, quae latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione soluendum sit. 15. Questio autem est quesitio, cum queritur an sit, an quid sit, an quale sit. 16. Argumentum uero dictum quasi argutum, uel quod sit argute inuentum ad conprobandas res. 17. Epistolam proprie Greci uocant, quod interpretatur latine missa; stila enim siue stili missa uel missi. 18. Ante cartae et membranarum usum in dedolatis ex ligno codicillis epistolarum adloquia scribebantur, unde et portitores earum tabellarios uocauerunt.