1. Etymologia est origo uocabulorum, cum
uis uerbi uel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominauit, quia
nomina et uerba rerum nota
facit exemplo posito; utputa
"flumen",
quia fluendo creuit, a fluendo dictum.
2. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum uideris unde ortum est nomen, citius uim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non
autem omnia
nomina a ueteribus secundum naturam inposita sunt, sed
quaedam et secundum placitum, sicut et
nos seruis et possessionibus interdum secundum quod placet nostrae uoluntati
nomina damus.
3. Hinc est quod omnium nominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua
genita sunt, sed
iuxta arbitrium humanae uoluntatis uocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae nominum aut ex
causa datae, ut
"reges"
a [regendo et]
recte agendo, aut ex
origine, ut "homo", quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lauando "lutum", dum lutum non sit mundum, et "lucus", quia umbra opacus parum luceat.
4. Quaedam etiam facta sunt ex nominum deriuatione, ut
a prudentia
"prudens";
quaedam etiam ex uocibus, ut
a garrulitate
"garrulus";
quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut
"silua",
"domus".
5. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, [uel] fluminum traxerunt uocabula.
Multa etiam ex diuersarum gentium
sermone uocantur. Vnde et origo eorum uix cernitur. Sunt enim pleraque barbara
nomina et incognita Latinis et Graecis.